Sáng 24/11, Quốc hội tiếp tục thảo luận tại hội trường về dự thảo Luật Sở hữu trí tuệ (sửa đổi). Tại phiên làm việc, nhiều đại biểu tập trung góp ý vào các quy định liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI), quyền tác giả và việc công nhận tài sản trí tuệ là “tài sản kinh tế” của doanh nghiệp.
Làm rõ cơ chế bảo vệ quyền tác giả trong huấn luyện AI
Đại biểu Nguyễn Tâm Hùng (TP.HCM) đồng tình với việc sửa luật nhằm đáp ứng yêu cầu của kinh tế số và đổi mới sáng tạo. Ông đánh giá cao quy định cho phép sử dụng dữ liệu đã được công bố hợp pháp để phục vụ nghiên cứu, huấn luyện AI.
Tuy nhiên, đại biểu đề nghị làm rõ tiêu chí “không gây thiệt hại cho tác giả, chủ sở hữu”, đồng thời bổ sung tiêu chí đánh giá rủi ro khi sử dụng dữ liệu quy mô lớn, tránh tranh chấp trong tương lai.
“Minh bạch tiêu chí sẽ giúp cân bằng giữa đổi mới sáng tạo và bảo vệ quyền tác giả trong môi trường số”, ông Hùng nêu.
Tranh luận về quyền sở hữu đối với sản phẩm do AI tạo ra
Đại biểu Phạm Trọng Nghĩa (Lạng Sơn) chỉ ra rằng thế giới đang tồn tại ba quan điểm về quyền sở hữu với sản phẩm AI:
-
Không công nhận nếu thiếu yếu tố con người.
-
Công nhận khi có yếu tố sáng tạo đáng kể của con người.
-
Công nhận quyền cho sản phẩm AI thuần túy.
Ông đề xuất Việt Nam nên bảo hộ sản phẩm AI khi có sự sáng tạo đáng kể của con người, đồng thời xác định tổ chức/cá nhân vận hành, huấn luyện AI là chủ thể sở hữu và chịu trách nhiệm pháp lý. Điều này theo ông là cần thiết để thu hút đầu tư AI và hỗ trợ doanh nghiệp Việt khi bước ra thị trường quốc tế.
Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng: “Sở hữu trí tuệ phải trở thành tài sản doanh nghiệp”
Giải trình trước Quốc hội, Bộ trưởng KH&CN Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh tinh thần cốt lõi của lần sửa luật này:
➡️ Biến kết quả nghiên cứu, sáng tạo thành tài sản có thể giao dịch, định giá, mua bán, đem đi vay hoặc góp vốn.
Ông cho rằng chỉ khi tài sản trí tuệ được ghi nhận đầy đủ trên báo cáo tài chính thì thị trường khoa học – công nghệ mới có thể hình thành đúng nghĩa.
Về cơ chế quản lý, Bộ trưởng cho biết luật sẽ:
-
Giao Chính phủ quy định chi tiết việc hạch toán, định giá và thuyết minh tài sản trí tuệ trong doanh nghiệp.
-
Cho phép doanh nghiệp tự định giá tài sản trí tuệ chưa đủ điều kiện đưa vào bảng cân đối kế toán, nhưng giá trị này chỉ mang tính nội bộ.
Sản phẩm AI chỉ được bảo hộ khi có “dấu ấn con người”
Bộ trưởng khẳng định AI không phải là chủ thể quyền sở hữu trí tuệ.
-
Nếu sản phẩm hoàn toàn do AI tạo ra → không được bảo hộ bản quyền, sáng chế.
-
Nếu con người đóng góp đáng kể vào ý tưởng, chỉ đạo, chỉnh sửa, cấu trúc nội dung → có thể được công nhận là tác giả.
-
Nếu chỉ nhập yêu cầu đơn giản và để AI tự sinh nội dung → người dùng không phải là tác giả nhưng có quyền sử dụng thương mại.
Ông cho biết Chính phủ sẽ được giao nhiệm vụ xác định tiêu chí thế nào là “đóng góp sáng tạo đáng kể”.
AI cần dữ liệu, nhưng đầu ra phải không xâm phạm bản quyền
Về việc dùng dữ liệu công khai để huấn luyện AI, Bộ trưởng nhấn mạnh:
-
Tương tự như việc con người đọc thông tin để học hỏi, AI cũng cần dữ liệu.
-
Nhưng nội dung AI tạo ra phải đảm bảo không vi phạm quyền tác giả của người khác.
Ban soạn thảo sẽ tiếp tục làm việc trực tiếp với các đại biểu để hoàn thiện điều khoản nhạy cảm này.
