Ung thư phổi – căn bệnh gây tử vong hàng đầu hiện nay – có thể sớm có một bước ngoặt lịch sử. Các nhà khoa học Anh vừa công bố vắc-xin LungVax, loại vắc-xin đầu tiên trên thế giới hướng đến phòng ngừa ung thư phổi ngay từ giai đoạn tiền ung thư, dự kiến bắt đầu thử nghiệm lâm sàng vào năm 2026.
Công nghệ mới: Nhắm thẳng vào tế bào bất thường trước khi hóa ung thư
LungVax do Đại học Oxford và University College London phát triển, dựa trên nền tảng tương tự vắc-xin COVID-19 của Oxford/AstraZeneca.
Vắc-xin này mang vào cơ thể “bản hướng dẫn” giúp hệ miễn dịch nhận diện và tiêu diệt sớm tế bào phổi mang neoantigen – loại protein do đột biến ADN tạo ra, dấu hiệu cho thấy tế bào đang có nguy cơ chuyển thành ung thư.
Điểm đột phá của LungVax nằm ở việc ngăn chặn ung thư từ gốc rễ, khác với các vắc-xin ung thư điều trị vốn chỉ dùng khi bệnh đã xuất hiện.
Trong thử nghiệm tiền lâm sàng, LungVax cho thấy khả năng kích hoạt mạnh mẽ phản ứng miễn dịch với các tế bào bất thường.
Giáo sư Sarah Blagden – đồng sáng lập dự án LungVax – khẳng định:
“Ung thư phổi quá nguy hiểm và tỷ lệ sống sót hầu như không cải thiện suốt nhiều thập kỷ. LungVax mở ra cơ hội can thiệp chủ động – trước khi tế bào ung thư kịp hình thành.”
Thử nghiệm lâm sàng pha 1 khởi động từ năm 2026
Dự án LungVax đã nhận được hơn 2 triệu bảng Anh tài trợ từ các quỹ nghiên cứu ung thư.
Thử nghiệm pha 1 sẽ kéo dài 4 năm, tập trung đánh giá độ an toàn, liều dùng và khả năng tạo miễn dịch.
Nhóm thử nghiệm ban đầu gồm:
-
Người từng điều trị ung thư phổi giai đoạn sớm và có nguy cơ tái phát
-
Một số người đang tham gia chương trình tầm soát ung thư phổi
Nếu thành công, các giai đoạn tiếp theo sẽ mở rộng cho nhóm nguy cơ cao hơn, như người hút thuốc lâu năm.
Giáo sư Mariam Jamal-Hanjani – người đứng đầu thử nghiệm – nhấn mạnh:
“Dưới 10% bệnh nhân ung thư phổi sống được 10 năm. Con số này phải thay đổi. LungVax là chìa khóa để phòng bệnh ngay từ thời điểm sớm nhất.”
Một bước tiến mới của vắc-xin phòng ung thư
Trước LungVax, thế giới đã có vắc-xin HPV giúp giảm tới 90% nguy cơ ung thư cổ tử cung. Tuy nhiên:
-
HPV ngăn virus gây ung thư
-
LungVax ngăn tế bào bị đột biến chuyển thành ung thư
Đây được xem là hướng đi hoàn toàn mới trong miễn dịch học.
Giáo sư Jamal-Hanjani lưu ý:
“Vắc-xin không thể thay thế việc ngừng hút thuốc, nhưng có thể trở thành ‘lá chắn’ bổ sung quan trọng trong phòng ngừa ung thư phổi.”
Kỳ vọng mới cho chiến lược phòng chống ung thư toàn cầu
Dù còn cần nhiều năm thử nghiệm, LungVax đã mở ra cánh cửa mới cho y học.
Giám đốc Michelle Mitchell nhận định:
“Lần đầu tiên, chúng ta có cơ hội phòng ngừa ung thư bằng công nghệ miễn dịch ngay từ giai đoạn tiền ung thư. Đây mới chỉ là bước đầu, nhưng là bước đầu vô cùng quan trọng.”
