Từ loại cây gia vị trong góc vườn, riềng nay trở thành cây trồng chủ lực giúp nhiều hộ dân xã miền núi Xuân Du (Thanh Hoá) nâng cao thu nhập, vươn lên làm giàu, góp phần chuyển đổi cơ cấu cây trồng hiệu quả, phù hợp với điều kiện địa phương.
Hiệu quả kinh tế cao
Khoảng 20 năm trở lại đây, nhận thấy cây riềng mang lại hiệu quả kinh tế cao, nhiều hộ dân trên địa bàn xã Cán Khê (nay là xã Xuân Du) đã mạnh dạn chuyển đổi diện tích trước đây trồng lúa, ngô, khoai, sắn sang trồng riềng. Nhờ phù hợp với thổ nhưỡng, khí hậu nơi đây, cây riềng sinh trưởng, phát triển tốt, ít công chăm sóc, trồng một lần có thể thu hoạch quanh năm, trong khi đó giá trị kinh tế lại cao hơn nhiều so với các cây trồng trước đây.
Chị Trần Thị Lan (thôn 5, xã Xuân Du) phấn khởi cho biết, trước kia trên những thửa ruộng của gia đình chỉ trồng sắn, doanh thu đạt 10 – 15 triệu đồng/sào/năm. Sau khi nhận thấy cây riềng có giá trị kinh tế cao, chị mạnh dạn chuyển đổi hơn 5 sào (1 sào Trung Bộ = 500m2) trồng sắn sang trồng riềng, ước tính vụ này gia đình có thu trên 100 triệu đồng.
Cũng như gia đình chị Lan, gia đình bà Lê Thị Cúc (thôn 6) đã chuyển đổi 5 sào cấy lúa sang trồng riềng. Theo bà Cúc, cây riềng chăm không quá khó, chỉ vất vả làm cỏ lúc đầu, sau gần như để tự nhiên cũng vẫn tốt, nếu chăm sóc đúng quy trình kỹ thuật, một năm có thể thu hoạch 3 – 4 vụ. Thu nhập trung bình từ 20 triệu đồng/sào/vụ, ước tính 5 sào cho thu gần 300 triệu đồng/năm, trừ chi phí, lãi khoảng 200 triệu đồng.
“Giá riềng biến động theo từng thời điểm, do nhu cầu thị trường, thường tăng cao từ tháng 9 đến tháng 2 năm sau, cao nhất là 10.000 đồng/kg. Hiện, giá bán ổn định ở mức 8.000-8.500 đồng/kg, giá trị kinh tế cao hơn nhiều lần so với cây lúa, cây sắn”, chị Cúc nói.
Ông Nguyễn Quang Hùng, Phó Chủ tịch UBND xã Xuân Du, cho biết, cây riềng được người dân trồng tập trung phần lớn ở khu vực xã Cán Khê cũ, trước đây trồng manh mún với diện tích vài sào. Những năm gần đây, do nhu cầu thị trường tăng cao, người dân đã chuyển đổi diện tích trồng lúa, sắn kém hiệu quả sang trồng riềng. Qua đánh giá, đây là cây trồng có giá trị kinh tế cao, mang lại thu nhập ổn định cho người dân.
Xuân Du hiện có 120ha riềng, sản lượng 2.880 tấn, giá trị đạt 23,04 tỷ đồng. Cùng với cây đào cảnh và cây nho sữa, riềng là một trong ba cây trồng mang lại giá trị kinh tế cao trên địa bàn xã. Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã Xuân Du lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 – 2030 xác định, chú trọng phát triển các sản phẩm chủ lực của xã, trong đó diện tích cây riềng 200ha, sản lượng 4.800 tấn.
Bài toán đầu ra và sự cần thiết của liên kết chuỗi
Cây riềng không chỉ trồng ở xã Xuân Du mà đang được phát triển ở nhiều xã miền núi của tỉnh Thanh Hoá. Tuy nhiên, thực tế thấy, đa số các hộ trồng riềng vẫn canh tác manh mún, quy mô nhỏ lẻ, chủ yếu tự phát, phương pháp trồng chủ yếu dựa vào kinh nghiệm. Dù mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt, nhưng việc tiêu thụ riềng hiện vẫn phụ thuộc vào thương lái, chưa có nhiều doanh nghiệp ký hợp đồng bao tiêu. Mỗi vụ thu hoạch, giá có thể dao động từ 7.000 đến 10.000 đồng/kg, thậm chí thấp hơn, khiến người dân lo lắng.
Cùng với đó, thiếu liên kết khiến nhiều hộ chưa dám đầu tư lớn, chưa có quy mô bài bản nên cơ sở hạ tầng nội đồng, đường giao thông đến vùng trồng chưa hoàn thiện, ảnh hưởng tới vận chuyển hàng hóa; chưa chú trọng áp dụng khoa học kỹ thuật vào chăm sóc nên chất lượng, năng suất chưa cao. Trong khi đó, nhu cầu thị trường ngày càng tăng, nhất là với riềng làm nguyên liệu cho chế biến thực phẩm xuất khẩu.
Là một trong những hộ đứng ra thu mua, sơ chế riềng cho người dân thôn 6, chị Lê Thị Thìn cho biết, hiện gia đình nhập riềng cho rất nhiều nơi như Hà Nội, Hải Phòng, Hải Dương… nhưng chủ yếu qua thương lái, thu mua tại các chợ đầu mối. Đặc biệt, đường vận chuyển xa nên chi phí khá cao.
Theo chị Thìn, muốn phát triển bền vững, mở rộng vùng trồng quy mô, ổn định đầu ra thì cần có nhà máy chế biến, có sự liên kết từ sản xuất, chế biến giữa doanh nghiệp và nhà nông, đảm bảo hài hòa lợi ích giữa các bên.
Trên thực tế, riềng không chỉ là gia vị quen thuộc trong bữa ăn hằng ngày mà còn là loại dược liệu có giá trị. Hiện nay, một số doanh nghiệp đã nghiên cứu, chiết xuất tinh dầu riềng để làm dược liệu và sản phẩm chăm sóc sức khỏe. Vì vậy, nhu cầu trong nước khá lớn, trong khi thị trường xuất khẩu cũng rộng mở. Nếu được đầu tư nhà máy chế biến và xây dựng thương hiệu cho các sản phẩm từ cây riềng, sẽ nâng cao được giá trị, góp phần phát triển kinh tế cho địa phương nói riêng và cho ngành Nông nghiệp Thanh Hoá nói chung.
